Gần như mọi nhà nghiên cứu đều gửi bài đi bình duyệt, và hệ thống chỉ chạy được nếu người ta cũng nhận bình duyệt cho người khác. Nhưng rất ít người được dạy cách làm việc đó.
Nhận hay từ chối
Nhận nếu bài nằm trong chuyên môn của bạn và bạn có thời gian trong hạn được đề nghị.
Từ chối nếu có xung đột lợi ích: đồng tác giả gần đây, cùng cơ sở, người bạn đang hướng dẫn hoặc từng hướng dẫn bạn, hoặc bạn đang có bài cạnh tranh trực tiếp về cùng kết quả.
Từ chối sớm và đề xuất người khác trong ngách nếu có thể — điều này giúp biên tập viên nhiều hơn bạn nghĩ.
Từ chối khi bạn không đủ chuyên môn cho phần cốt lõi. Nhận rồi viết nhận xét chung chung là cách gây hại êm ái nhất cho tác giả.
Cấu trúc một bản nhận xét dùng được
Một đoạn tóm tắt bài bằng lời bạn: bài hỏi gì, làm gì, tìm ra gì. Đoạn này cho tác giả và biên tập viên biết bạn đã hiểu đúng, và nếu bạn hiểu sai thì đó tự nó là thông tin về độ rõ của bài.
Đánh giá tổng thể: đóng góp chính là gì, và vấn đề lớn nhất là gì.
Các điểm lớn, đánh số: những vấn đề ảnh hưởng tới kết luận — thiết kế, phân tích, diễn giải vượt dữ liệu.
Các điểm nhỏ, đánh số: câu chữ, hình bảng, trích dẫn thiếu.
Tách hai nhóm là điều đơn giản mà rất nhiều bản nhận xét không làm, khiến tác giả không biết sửa gì trước.
Giọng văn
Viết về bài, không về tác giả. "Phần phương pháp chưa nêu cách chọn mẫu" thay vì "tác giả không hiểu về chọn mẫu".
Nêu vấn đề kèm gợi ý xử lý khi có thể. Một nhận xét chỉ ra lỗi mà không gợi ý đường ra vẫn hợp lệ, nhưng kém hữu ích hơn nhiều.
Nhớ rằng phía sau bản thảo thường là một nghiên cứu sinh. Giọng gay gắt không làm bài tốt hơn; nó chỉ làm người ta ngại viết tiếp.
Nếu bạn khuyến nghị từ chối, vẫn nên viết cẩn thận — bài sẽ được gửi nơi khác, và nhận xét của bạn là thứ giúp nó tốt hơn.
Những gì không thuộc việc của người bình duyệt
Không yêu cầu tác giả trích dẫn công trình của chính bạn trừ khi nó thật sự cần cho lập luận — việc ép trích dẫn là một dạng lạm dụng vai trò.
Không yêu cầu thêm thí nghiệm vượt phạm vi bài chỉ vì bạn muốn biết.
Không dùng thông tin trong bản thảo cho nghiên cứu của mình. Bản thảo là tài liệu bảo mật cho tới khi công bố.
Không chuyển bản thảo cho người khác đọc mà không xin phép biên tập viên — kể cả cho nghiên cứu sinh của bạn, trừ khi tạp chí cho phép và bạn khai báo.
Về thời gian
Nhận thì làm đúng hạn. Chậm một bản nhận xét có thể giữ một bài báo lại nhiều tháng, và với nghiên cứu sinh sắp bảo vệ thì đó là chuyện lớn.
Nếu không kịp, báo biên tập viên sớm để họ tìm người khác. Im lặng là điều tệ nhất trong toàn bộ quy trình.
Một bản nhận xét tử tế thường mất vài giờ. Nếu bạn thấy mình làm trong hai mươi phút, có thể bạn chưa đọc đủ kỹ.
Với người mới bắt đầu
Xin người hướng dẫn cho bình duyệt cùng một bài: cả hai đọc độc lập, rồi so nhận xét. Đây là cách học nhanh nhất, và nhiều tạp chí cho phép nếu khai báo.
Đọc lại các nhận xét bạn từng nhận cho bài của mình — cái nào giúp bạn nhiều nhất, và vì sao.
Và nhớ rằng bình duyệt là đóng góp cho ngành. Nó không có trong bảng lương, nhưng nó nằm trong hồ sơ bổ nhiệm của bạn, và quan trọng hơn, nó là thứ giữ cho hệ thống công bố còn đáng tin.
Bình duyệt bao nhiêu bài một năm là hợp lý?
Một quy tắc thường được nhắc: nhận bình duyệt khoảng gấp hai tới ba lần số bài bạn gửi đi, vì mỗi bài của bạn cần từng đó người đọc.
Có được nhờ nghiên cứu sinh đọc cùng không?
Chỉ khi tạp chí cho phép và bạn khai báo với biên tập viên. Bản thảo là tài liệu bảo mật.
Nên viết nhận xét dài bao nhiêu?
Đủ để nêu rõ các điểm lớn và nhỏ. Một trang được tổ chức tốt hữu ích hơn ba trang liệt kê lộn xộn.
Phát hiện nghi vấn đạo văn hoặc số liệu bịa thì làm gì?
Báo biên tập viên kèm bằng chứng cụ thể, không kết luận trong bản nhận xét gửi tác giả. Tạp chí có quy trình xử lý cho việc này.
