Một đợt công tác ba tới sáu tháng ở cơ sở nước ngoài là hình thức di chuyển học thuật khả thi nhất với người đã có gia đình và công việc — và nó cũng là hình thức dễ lãng phí nhất.
Khác biệt giữa một đợt có kết quả và một đợt trôi qua nằm gần như hoàn toàn ở khâu chuẩn bị.
Các hình thức
Bốn hình thức, khác nhau về nguồn kinh phí và về mức ràng buộc:
Học giả thỉnh giảng — thường do cơ sở tiếp nhận mời, có thể có hoặc không có thù lao.
Nghiên cứu viên thăm — sang làm việc với một nhóm cụ thể, thường tự lo kinh phí hoặc qua học bổng.
Chương trình trao đổi song phương giữa hai cơ sở đã có thoả thuận — đường dễ nhất nếu trường mình có sẵn.
Học bổng ngắn hạn của các chương trình quốc tế hoặc của chính phủ nước tiếp nhận.
Chọn nơi đến
Tiêu chí quan trọng nhất không phải xếp hạng của trường mà là có một người cụ thể ở đó làm việc gần với mình.
Lý do: trong ba tháng, thứ quyết định kết quả là bạn làm việc với ai, không phải bạn ở đâu. Một nhóm nhỏ ở trường ít tên tuổi nhưng đúng chuyên môn cho nhiều hơn hẳn một trường lớn không có ai cùng hướng.
Ba tiêu chí phụ:
Có thứ mà ở nhà không có — thiết bị, dữ liệu, phương pháp, hoặc một cộng đồng chuyên môn.
Người tiếp nhận có thời gian. Một lời đồng ý lịch sự từ người quá bận sẽ thành ba tháng ngồi một mình.
Chi phí sinh hoạt so với kinh phí có được.
Cách tiếp cận người tiếp nhận
Thư đầu tiên quyết định phần lớn. Bốn điểm:
Nói rõ mình là ai và làm gì — ngắn, có một hai kết quả cụ thể.
Nói rõ vì sao chọn họ — nhắc một công trình cụ thể của họ và nó liên quan thế nào tới việc của mình. Thư chung chung gửi hàng loạt bị nhận ra ngay.
Nói rõ mình mang gì tới. Đây là điểm hay thiếu. Một người sang với dữ liệu chưa ai có, một kỹ thuật họ chưa dùng, hoặc một góc nhìn từ bối cảnh khác thì được tiếp nhận rất khác so với một người chỉ sang học.
Nói rõ về kinh phí và thời gian — đã có nguồn hay đang xin, dự kiến từ tháng nào tới tháng nào.
Chuẩn bị trước khi đi
Sáu việc, và bốn việc đầu nên xong ít nhất hai tháng trước:
Thống nhất bằng văn bản sẽ làm gì — mục tiêu cụ thể của đợt, không phải "hợp tác nghiên cứu".
Xử lý thủ tục — thư mời, thị thực, bảo hiểm, đăng ký với cơ quan. Thị thực cho mục đích nghiên cứu ở một số nước mất nhiều thời gian hơn dự tính.
Bàn giao công việc ở nhà — lớp đang dạy, nghiên cứu sinh đang hướng dẫn, các việc hành chính.
Chuẩn bị vật liệu mang theo — dữ liệu, mẫu, tài liệu. Kiểm trước các quy định về chuyển dữ liệu và mang mẫu qua biên giới; đây là chỗ hay bị mắc ở sân bay hoặc ở hải quan.
Sắp xếp chỗ ở — nhờ người tiếp nhận giới thiệu, thường rẻ và an toàn hơn tự tìm.
Thu xếp việc gia đình nếu đi một mình.
Tận dụng thời gian ở đó
Bốn việc, và ba tháng trôi rất nhanh nếu không chủ động:
Trình bày sớm. Xin một buổi seminar trong vài tuần đầu — đây là cách nhanh nhất để mọi người trong khoa biết bạn làm gì và để các cuộc trao đổi bắt đầu.
Gặp nhiều người, không chỉ người tiếp nhận. Xin gặp từng người trong nhóm và một vài người ở nhóm khác. Ba mươi phút mỗi người.
Dự mọi seminar, kể cả ngoài chuyên môn hẹp của mình.
Bắt đầu một sản phẩm cụ thể ngay từ tháng đầu — một bài, một đề xuất, một bộ dữ liệu. Một đợt kết thúc mà không có gì cầm về là đợt khó xin lần sau.
Những gì mang về được
Năm thứ, và ba thứ sau bền hơn hai thứ đầu:
Một hoặc vài bài đang viết.
Kỹ thuật hoặc phương pháp mới.
Quan hệ với vài người cụ thể — và đây mới là thứ tạo ra các đề tài chung, các lời mời, các cơ hội cho sinh viên của mình về sau.
Hiểu cách vận hành của một hệ thống khác — cách họ tổ chức nhóm nghiên cứu, cách hướng dẫn nghiên cứu sinh, cách quản lý đề tài. Phần này áp dụng được ngay khi về.
Một đường cho người khác. Sau khi bạn đã đi, sinh viên và đồng nghiệp của bạn có một cửa mở sẵn.
Ba sai lầm thường gặp
Đi mà không có mục tiêu cụ thể. "Sang học hỏi kinh nghiệm" không đủ để tổ chức ba tháng.
Làm tiếp công việc ở nhà. Nhiều người sang rồi vẫn dành phần lớn thời gian cho các việc cũ qua thư điện tử. Nếu vậy thì không cần đi.
Không duy trì liên hệ sau khi về. Đây là sai lầm tốn nhất — toàn bộ giá trị dài hạn nằm ở quan hệ, và quan hệ không được nuôi thì tắt trong một năm. Một thư vài tháng một lần, một lời mời đọc bản thảo, một lần gặp ở hội nghị là đủ để giữ.
Tiêu chí quan trọng nhất khi chọn nơi đến?
Có một người cụ thể ở đó làm việc gần với mình — trong ba tháng, thứ quyết định kết quả là bạn làm việc với ai, không phải bạn ở đâu.
Điểm nào hay thiếu trong thư đầu tiên?
Nói rõ mình mang gì tới — dữ liệu, kỹ thuật, hay một góc nhìn từ bối cảnh khác; người sang với thứ gì đó được tiếp nhận rất khác người chỉ sang học.
Nên làm gì trong vài tuần đầu?
Xin một buổi seminar để trình bày — cách nhanh nhất để cả khoa biết bạn làm gì và để các cuộc trao đổi bắt đầu.
Sai lầm tốn kém nhất là gì?
Không duy trì liên hệ sau khi về — toàn bộ giá trị dài hạn nằm ở quan hệ, và quan hệ không được nuôi thì tắt trong một năm.
