Cơ chế và tiêu chí khác nhau giữa các hệ thống và các cơ sở, và thay đổi theo thời gian — luôn đọc văn bản hiện hành của chính nơi bạn làm việc.
Ở nhiều hệ thống, vị trí giảng dạy nghiên cứu cho người mới vào nghề đi kèm một lộ trình: làm việc một số năm, rồi được xét để chuyển sang vị trí ổn định lâu dài. Đây là cơ chế có đồng hồ, và cách bạn dùng những năm đó quyết định kết quả.
Cơ chế hoạt động thế nào
Thường có một mốc xét giữa kỳ và một mốc xét chính sau khoảng năm tới bảy năm. Mốc giữa kỳ là dịp nhận phản hồi; mốc chính là quyết định.
Hồ sơ xét thường gồm ba nhóm: nghiên cứu và công bố, giảng dạy, và đóng góp cho đơn vị cùng cộng đồng chuyên môn. Trọng số giữa ba nhóm khác nhau rất nhiều giữa các cơ sở — và đây là điều phải biết ngay từ đầu.
Thường có thư đánh giá từ các nhà nghiên cứu bên ngoài, những người không ở cơ sở của bạn. Điều này có hệ quả thực tế: bạn cần được biết đến trong lĩnh vực, không chỉ được đánh giá tốt trong trường.
Năm câu phải hỏi khi nhận việc
Tiêu chí xét là gì, bằng văn bản? Nếu không có văn bản hoặc văn bản chỉ nói chung chung, hãy hỏi về các trường hợp gần nhất — ai được, ai không, và hồ sơ của họ thế nào.
Tỉ lệ được xét đạt trong năm năm qua ở đơn vị này là bao nhiêu? Con số này nói nhiều hơn mọi lời mô tả về văn hoá đơn vị.
Trọng số giữa nghiên cứu, giảng dạy và đóng góp đơn vị? Và cụ thể: một hồ sơ nghiên cứu mạnh có bù được giảng dạy trung bình không, và ngược lại?
Khối lượng giảng dạy trong hai năm đầu, và có được giảm tải không?
Đồng hồ có dừng được không trong các trường hợp như nghỉ sinh, chăm người thân, hoặc lý do sức khoẻ? Đây là điều cần biết trước, không phải khi cần.
Những gì nên đàm phán khi nhận
Giảm tải giảng dạy hai năm đầu; kinh phí khởi động gồm kinh phí cho người trong nhóm; không gian làm việc cụ thể; và không bị giao các nhiệm vụ hành chính nặng trong ba năm đầu.
Điều cuối ít ai đàm phán và rất đáng: nhiệm vụ hành chính nặng giao cho người mới là tình huống phổ biến, vì họ khó từ chối nhất — và nó tiêu đúng thời gian mà đồng hồ đang đếm.
Mọi thứ quan trọng phải nằm trong văn bản tuyển dụng, không trong lời hứa của người phỏng vấn.
Quản lý thời gian trong những năm đó
Biết mình được đánh giá theo gì và dồn sức vào đó. Nghe đơn giản, nhưng nhiều người tiêu thời gian vào các việc không xuất hiện trong hồ sơ xét.
Bắt đầu hướng nghiên cứu độc lập ngay, không tiếp tục dựa vào nhóm cũ. Hội đồng và người viết thư đánh giá tìm bằng chứng bạn làm được độc lập.
Xin tài trợ từ sớm. Có tài trợ là bằng chứng mạnh, và các vòng xin tài trợ mất nhiều thời gian nên cần bắt đầu trước khi cần.
Ghi chép về giảng dạy ngay từ đầu: điều bạn đã thử, kết quả, phản hồi và cách bạn điều chỉnh. Hồ sơ giảng dạy dựng lại ở năm thứ năm luôn mỏng.
Nhận nhiệm vụ chung có chọn lọc và ưu tiên các nhiệm vụ được ghi nhận trong hồ sơ xét.
Xây quan hệ bên ngoài cơ sở. Đi hội nghị, nhận phản biện, cộng tác. Vì thư đánh giá đến từ người bên ngoài, đây không phải việc phụ.
Tìm người cố vấn
Nếu đơn vị không chỉ định, hãy tự tìm một người đã qua kỳ xét ở chính đơn vị đó, và không phải người sẽ ngồi trong hội đồng xét bạn.
Hỏi họ: hồ sơ của họ trông thế nào, họ đã bỏ những việc gì, và điều gì họ tiếc là đã không làm sớm hơn.
Đây là nguồn thông tin giá trị nhất và không có trong văn bản nào.
Áp lực và giới hạn
Cơ chế này tạo áp lực liên tục trong nhiều năm, và nó đã được ghi nhận là yếu tố ảnh hưởng tới sức khoẻ tinh thần.
Hai điều nên giữ: một giới hạn thời gian làm việc mà bạn không vượt thường xuyên; và một sự nghiệp không chỉ có một cửa. Biết rằng có các đường khác — và có những đường tốt — làm áp lực của kỳ xét giảm đi rất nhiều.
Nếu không đạt
Điều này xảy ra với nhiều người có năng lực, và ở một số đơn vị tỉ lệ không đạt khá cao vì lý do cấu trúc, không vì chất lượng từng người.
Đọc lý do, và tách: điều gì là về hồ sơ, điều gì là về tiêu chí hoặc hoàn cảnh của đơn vị.
Nhiều người sau đó chuyển sang cơ sở khác và đạt ở đó, vì hồ sơ của họ phù hợp với tiêu chí khác. Và nhiều người chuyển sang hướng khác — nghiên cứu trong doanh nghiệp, chính sách, quản lý nghiên cứu — và thấy phù hợp hơn.
Hãy bắt đầu nói chuyện với người ngoài đơn vị sớm, ngay khi có dấu hiệu ở mốc xét giữa kỳ, thay vì đợi tới quyết định cuối.
Cần hỏi gì nhất khi nhận vị trí có lộ trình xét biên chế?
Tiêu chí xét bằng văn bản, tỉ lệ đạt trong năm năm qua ở đơn vị đó, trọng số giữa nghiên cứu và giảng dạy, khối lượng giảng dạy hai năm đầu, và điều kiện dừng đồng hồ.
Vì sao cần xây quan hệ ngoài cơ sở?
Vì thư đánh giá thường đến từ các nhà nghiên cứu bên ngoài, nên bạn cần được biết đến trong lĩnh vực, không chỉ được đánh giá tốt trong trường.
Có nên nhận các nhiệm vụ hành chính nặng trong ba năm đầu?
Nên hạn chế và nên đàm phán điều này khi nhận việc, vì chúng tiêu đúng thời gian mà đồng hồ xét đang đếm.
Không đạt kỳ xét thì có những đường nào?
Chuyển sang cơ sở có tiêu chí phù hợp hơn với hồ sơ của bạn, hoặc chuyển hướng sang nghiên cứu trong doanh nghiệp, chính sách, quản lý nghiên cứu.
