Người làm nghiên cứu về nước sau năm tới mười năm ở nước ngoài thường chuẩn bị kỹ phần chuyên môn và bị bất ngờ ở những phần khác.
Bốn khác biệt dưới đây là những thứ hay được kể lại sau một hai năm, khi đã đủ trải qua để nhận ra.
Bốn thứ khác so với môi trường cũ
Cách kinh phí vận hành. Nguồn, chu kỳ, quy định thanh toán và mức chi đều khác. Điều quan trọng nhất: quy định về chứng từ thường chặt hơn nhiều so với các quỹ quốc tế, và việc này ảnh hưởng tới cách bạn thiết kế nghiên cứu — không chỉ ảnh hưởng tới thủ tục.
Thời gian dành cho việc ngoài nghiên cứu. Khối lượng dạy, họp, và công việc hành chính có thể lớn hơn đáng kể. Đây là điều cần biết bằng con số cụ thể trước khi nhận, không phải sau.
Cách hồ sơ được đánh giá. Các bài công bố ở nơi cũ có thể không được tính theo cách bạn nghĩ, tuỳ danh mục và tiêu chí đang áp dụng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới việc xét chức danh và các mốc nghề nghiệp.
Mạng lưới. Đây là phần bị đánh giá thấp nhất. Bạn có mạng lưới quốc tế nhưng gần như không có mạng lưới trong nước — không biết ai đang làm gì, ai là người đáng hợp tác, quỹ nào đang mở. Xây lại mất khoảng hai năm.
Đàm phán trước khi nhận: sáu câu bằng con số
Điều cần tránh là nhận vị trí dựa trên các cam kết bằng lời. Sáu câu nên hỏi và nên có câu trả lời bằng văn bản:
Khối lượng dạy bao nhiêu tiết hoặc bao nhiêu học phần mỗi năm, trong hai năm đầu.
Kinh phí ban đầu để dựng nhóm hoặc dựng thiết bị: có hay không, bao nhiêu, giải ngân khi nào.
Không gian làm việc — phòng, chỗ đặt thiết bị, và ai quyết định việc đó.
Được nhận nghiên cứu sinh từ khi nào, và có chỉ tiêu riêng hay phải qua phân bổ.
Vị trí được xếp vào đâu trong hệ chức danh, và các mốc xét tiếp theo cần gì.
Có được giữ hợp tác và vị trí kiêm nhiệm ở nước ngoài không — và ở mức nào.
Câu cuối quan trọng hơn vẻ ngoài của nó, và phần dưới nói riêng về nó.
Giữ hợp tác quốc tế: làm ngay từ đầu, không để sau
Mạng lưới quốc tế nguội rất nhanh khi không có việc chung. Sau hai năm không cùng làm gì, nó chỉ còn là danh sách người quen.
Ba việc giữ được nó, và đều cần làm trong năm đầu:
Một đề tài hợp tác đang chạy, dù nhỏ. Có việc chung là thứ duy nhất giữ quan hệ làm việc.
Gửi nghiên cứu sinh hoặc chính mình sang làm việc ngắn hạn định kỳ — và thu xếp điều này trong thoả thuận khi nhận vị trí, vì sau đó khó xin hơn.
Nhận vai trò bình duyệt, tham gia hội đồng, hoặc đồng tổ chức hội nghị. Các việc này ít tốn thời gian và giữ bạn trong luồng thông tin của lĩnh vực.
Xây mạng lưới trong nước
Việc hiệu quả nhất trong năm đầu không phải xin đề tài lớn mà là gặp người.
Cụ thể: đi các hội nghị trong nước dù chúng có vẻ ít giá trị chuyên môn hơn hội nghị quốc tế — giá trị nằm ở việc biết ai đang làm gì. Nhận giảng một buổi ở cơ sở khác khi được mời. Tham gia hội đồng và các nhóm chuyên môn.
Và tìm một hai người cùng thế hệ đã về trước bạn vài năm. Họ biết những điều không có trong văn bản nào: quỹ nào thực tế xin được, thủ tục nào mất bao lâu, việc gì nên nhờ ai.
Mốc thời gian thực tế
Nhiều người về nước với kế hoạch hai năm dựng xong nhóm và có đề tài lớn. Mốc thực tế thường khác:
Năm đầu: thủ tục, dạy, hiểu cách hệ thống chạy, và gặp người. Sản lượng nghiên cứu thấp, và đó là bình thường — không phải dấu hiệu quyết định sai.
Năm thứ hai: đề tài đầu tiên, nghiên cứu sinh đầu tiên, các bài viết từ dữ liệu mang về.
Năm thứ ba: nhóm bắt đầu có sản phẩm riêng.
Biết trước nhịp này giúp không đánh giá sai chính mình ở tháng thứ mười, vốn là thời điểm nhiều người bắt đầu nghi ngờ quyết định của mình.
Một việc nên làm trước khi về hẳn
Nếu có thể, làm một đợt công tác dài — một học kỳ hoặc vài tháng — tại chính cơ sở bạn định về.
Trong thời gian đó bạn thấy được những thứ không hỏi ra được: nhịp làm việc thật, thiết bị thật sự dùng được hay không, và bạn có làm việc được với những người ở đó hay không.
Đây là cách kiểm rẻ nhất cho một quyết định khó đảo ngược, và nhiều nơi sẵn sàng thu xếp nếu được hỏi.
Khác biệt nào hay bị đánh giá thấp nhất khi về nước?
Mạng lưới trong nước — bạn có mạng lưới quốc tế nhưng gần như phải xây lại từ đầu ở trong nước, và việc đó mất khoảng hai năm.
Cần hỏi gì trước khi nhận vị trí?
Khối lượng dạy, kinh phí ban đầu và thời điểm giải ngân, không gian làm việc, quyền nhận nghiên cứu sinh, vị trí trong hệ chức danh, và việc giữ hợp tác ở nước ngoài — bằng văn bản.
Làm sao giữ hợp tác quốc tế không nguội?
Phải có việc chung đang chạy; kèm các đợt làm việc ngắn hạn định kỳ và các vai trò bình duyệt, hội đồng, đồng tổ chức hội nghị.
Mốc thời gian thực tế trong ba năm đầu?
Năm đầu là thủ tục, dạy và gặp người với sản lượng thấp; năm hai có đề tài và nghiên cứu sinh đầu tiên; năm ba nhóm bắt đầu có sản phẩm riêng.
